วิชาธาตุ ที่คนร่ำเรียนยุคนี้มองข้ามไป

วิชาธาตุ : พื้นฐานแห่งคาถาอาคมที่คนเรียนยุคนี้มักมองข้าม
“วิชาธาตุ” ถือเป็นพื้นฐานสำคัญอย่างหนึ่งของวิชาคาถาอาคมทั้งหลาย

คนที่เคยผ่านตำราคาถามาบ้าง คงคุ้นกับคำสั้น ๆ เพียงสี่คำ นะ มะ พะ ทะ

ดูเหมือนไม่มีอะไร สี่พยางค์ง่าย ๆ จำไม่ถึงนาทีก็จำได้แล้ว

และเพราะมันดูง่ายนี่เอง คนศึกษาวิชาอาคมยุคปัจจุบันจำนวนไม่น้อยจึงมองข้ามมันไป

กลับไปสนใจวิชายาก ๆ ตามหาคาถาต้องห้าม ตามหาคาถาที่เขาว่าสูญหาย

ตามหาเคล็ดลับประหลาด วิชาแรง วิชาเร็ว วิชาที่คนอื่นไม่มี

ยิ่งหายากยิ่งรู้สึกว่าดี ยิ่งลึกลับยิ่งคิดว่าขลัง แต่ของพื้นฐานที่ครูบาอาจารย์สมัยก่อนใช้เป็นรากในการต่อยอดวิชา

กลับถูกมองว่าเป็นเรื่องธรรมดาเกินไป ปัญหาคือ หากพื้นฐานยังไม่เข้าใจ ต่อให้ไปได้คาถาที่ยากกว่านั้นมา

ก็อาจเหลือเพียงการท่องจำถ้อยคำ โดยไม่เข้าใจว่าข้างในของคาถากำลังทำอะไรอยู่

วิชาธาตุจึงไม่ใช่เพียงเรื่องของการท่อง นะ มะ พะ ทะ

แต่เป็นการเรียนรู้ภาษาอีกชุดหนึ่งที่คนโบราณใช้มองมนุษย์ ธรรมชาติ และการเปลี่ยนแปลงของสิ่งต่าง ๆ


ธาตุ ๔ ไม่ได้หมายความว่ามีก้อนดิน น้ำ ไฟ และลมอยู่ในตัวเรา
เมื่อคนปัจจุบันได้ยินคำว่า “ธาตุ” มักนึกถึงธาตุในทางวิทยาศาสตร์ เช่น ออกซิเจน เหล็ก คาร์บอน หรือธาตุในตารางธาตุ

แต่คำว่า ธาตุ ๔ ในบริบทของพุทธศาสนา การแพทย์โบราณ และคติอาคม ไม่ได้ใช้ในความหมายเดียวกัน

ในทางพุทธศาสนามักกล่าวถึง มหาภูตรูป ๔

ได้แก่

ปฐวีธาตุ — ธาตุดิน
ลักษณะของความแข็ง ความอ่อน ความหนัก ความเป็นโครงสร้าง

อาโปธาตุ — ธาตุน้ำ
ลักษณะของการเกาะกุม ประสาน หล่อเลี้ยง

เตโชธาตุ — ธาตุไฟ
ลักษณะของความร้อน ความเย็น การเปลี่ยนแปลง

วาโยธาตุ — ธาตุลม
ลักษณะของการเคลื่อนไหว การตึง การผลักดัน

ดังนั้นเมื่อคนโบราณบอกว่า “ร่างกายประกอบด้วยธาตุทั้ง ๔” ก็ไม่ได้หมายความว่ามีก้อนดินหรือกองไฟซ่อนอยู่ในร่างกาย

แต่เป็นวิธีแบ่งคุณสมบัติของสิ่งที่ประกอบกันขึ้นมาเป็นร่างกายและปรากฏการณ์ต่าง ๆ

พอเข้าใจตรงนี้ เราจะเริ่มเห็นว่า “ธาตุ” ไม่ใช่เพียงเรื่องลึกลับ

มันคือ กรอบคิด และกรอบคิดเดียวกันนี้ถูกนำเข้าไปใช้ในตำราอาคมจำนวนมาก


ธาตุภายนอก กับธาตุภายใน
ในภาษาของผู้ศึกษาวิชาอาคม มักพูดถึงธาตุในสองลักษณะ

ธาตุภายนอก

คือธาตุหรือคุณลักษณะที่อธิบายธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม วัตถุ และสิ่งต่าง ๆ รอบตัว

ส่วน ธาตุภายใน

ก็คือการมองคุณลักษณะเดียวกันนั้นกลับเข้ามาที่ตัวมนุษย์

ร่างกาย

อารมณ์

การเคลื่อนไหว

ความร้อนความเย็น

ความหนักเบา

ความนิ่งและความกระสับกระส่าย

ทั้งหมดนี้สามารถถูกอธิบายผ่านภาษาของธาตุได้

นี่เองทำให้ตำราคาถาหลายสายไม่ได้ใช้ธาตุเพียงเพื่ออธิบายโลก

แต่เอาธาตุมาเป็น ภาษาสำหรับอธิบายการเปลี่ยนสภาวะ

เช่น ทำให้นิ่ง ทำให้เคลื่อนไหว ทำให้ร้อน ทำให้เย็น

ทำให้หนัก ทำให้เบา หรือทำให้สิ่งที่สงบอยู่เกิดการเปลี่ยนแปลง

เมื่อเข้าใจตรงนี้แล้ว เราจะเริ่มมองคาถาบางบทต่างออกไป

จากเดิมที่เห็นเป็นเพียงข้อความให้ท่อง กลับเริ่มเห็นโครงสร้างที่ซ่อนอยู่ภายใน


นะ มะ พะ ทะ จึงไม่ใช่แค่ ๔ พยางค์
ในตำราแต่ละสาย การเทียบ นะ มะ พะ ทะ กับธาตุอาจมีรายละเอียดและลำดับแตกต่างกันไปบ้าง

ผู้เรียนจึงควรยึดตามตำราและครูของสายวิชาตนเองเป็นหลัก

แต่สิ่งสำคัญกว่าการจำว่า “ตัวไหนคือธาตุอะไร” คือการเข้าใจว่า เหตุใดคาถาจึงต้องเรียกธาตุขึ้นมาใช้

เพราะหากคาถาบทหนึ่งต้องการสร้างความหมายเกี่ยวกับ

ความร้อน การเคลื่อนไหว ความนิ่ง การเกาะกุม การแตกกระจาย

หรือการเปลี่ยนสภาวะใด ๆ ภาษาธาตุย่อมถูกนำเข้ามาเกี่ยวข้องได้

ตรงนี้เองที่คนเรียนวิชาเก่า ๆ จะพบว่า วิชาธาตุแฝงอยู่ในคาถามากกว่าที่คิด

บางบทพูดตรง ๆ ว่าเป็นธาตุ

บางบทไม่พูดคำว่าธาตุเลย

แต่โครงสร้างของอุปเท่ห์ยังทำงานอยู่บนแนวคิดเดียวกัน


วิชาธาตุในคาถาเสน่ห์และคาถาอาคม
ในตำราอาคมบางสาย โดยเฉพาะกลุ่มคาถาที่เกี่ยวกับการเปลี่ยนสภาวะของจิตหรืออารมณ์ จะพบการอธิบายด้วยภาษาเรื่องธาตุอยู่มาก

เช่นคำเปรียบประเภท

“ร้อน”

“เดือด”

“นิ่งไม่ได้”

“ว้าวุ่น”

“ไหล”

“หนัก”

“ถูกพัด”

หรือ “ถูกท่วม”

ถ้าอ่านเพียงผิวเผิน เราจะเห็นมันเป็นถ้อยคำรุนแรงเพื่อสร้างอารมณ์ของคาถา

แต่ถ้ามองด้วยกรอบของวิชาธาตุ จะเห็นว่าแต่ละคำกำลังหยิบคุณสมบัติของธาตุมาสร้างภาพและความหมายให้แก่บท

ไฟ — ร้อน เร่ง เผา กระตุ้น

ลม — เคลื่อนไหว พัด เปลี่ยน ทำให้อยู่นิ่งไม่ได้

น้ำ — ไหล หล่อเลี้ยง ท่วม ครอบคลุม

ดิน — หนัก แน่น ตั้งมั่น กดทับหรือยึดไว้

นี่คือสาเหตุหนึ่งที่วิชาธาตุสำคัญ

เพราะเมื่อเข้าใจมัน เราจะไม่ได้จำคาถาเป็นประโยคยาว ๆ อย่างเดียว

แต่เริ่มอ่านออกว่า “คาถาบทนี้กำลังใช้ภาษาอะไรอยู่”

และ “เหตุใดครูโบราณจึงเลือกใช้คำเหล่านี้”


จากการท่องคาถา ไปสู่การอ่านโครงสร้างของคาถา
ปัญหาของคนเรียนยุคนี้คือ เรามีตำราให้หาอ่านมากกว่าสมัยก่อนอย่างมหาศาล

แต่การเข้าถึงข้อมูลได้ง่าย ไม่ได้หมายความว่าเราจะเข้าใจวิชาได้ง่ายตามไปด้วย

เราสามารถเปิดโทรศัพท์แล้วได้คาถาเป็นร้อยบทในหนึ่งคืน

เซฟไว้หลายพันบทก็ยังได้ ปัญหาคือสุดท้ายเราอาจกลายเป็นเจ้าของคลังคาถาขนาดใหญ่

แต่ใช้ไม่เป็นสักบท เพราะรู้แต่คำ ไม่รู้โครงสร้าง ไม่รู้อุปเท่ห์

ไม่รู้ว่าครูผู้สร้างบทนั้นกำลังคิดอย่างไร วิชาธาตุจึงมีคุณค่าตรงนี้

มันช่วยให้เราเริ่มมองคาถาเหมือนคนอ่านภาษาออก

ไม่ใช่คนที่จำรูปประโยคได้อย่างเดียว

เหมือนคนเรียนดนตรี คนหนึ่งจำเพลงได้เป็นร้อยเพลง

แต่อีกคนเข้าใจโน้ต เข้าใจจังหวะ เข้าใจคอร์ด

วันหนึ่งถ้าเจอเพลงที่ไม่เคยเล่น คนที่เข้าใจโครงสร้างย่อมมีโอกาสแกะมันได้เอง

วิชาธาตุก็มีลักษณะเช่นนั้น


การปลุกธาตุ คืออะไร
ในสายวิชาอาคมจำนวนหนึ่ง จะมีสิ่งที่เรียกว่า การปลุกธาตุ

ถ้าพูดตามภาษาของวิชา ก็หมายถึงการกระตุ้นหรือเรียกธาตุภายในให้ “ตื่น” หรือให้พร้อมแก่การใช้งาน

แต่หากจะอธิบายให้คนปัจจุบันเข้าใจง่ายขึ้น ผมมองว่ามันมีอีกมุมหนึ่งที่น่าสนใจ

การปลุกธาตุทำหน้าที่คล้ายกับ พิธีเปลี่ยนสภาวะของผู้ปฏิบัติ

จากเดิมที่ยังไม่พร้อม ใจยังลอย ร่างกายยังเฉื่อย สมาธิยังไม่มา

เมื่อเริ่มบริกรรม กำหนดกาย กำหนดลมหายใจ หรือสัมผัสร่างกายตามวิธีของแต่ละสำนัก ก็เหมือนเป็นสัญญาณบอกตัวเองว่า

ตอนนี้กำลังเข้าสู่เวลาปฏิบัติแล้ว

ในทางความเชื่อของผู้เรียนวิชา นี่คือการปลุกธาตุ

ในทางประสบการณ์ของผู้ปฏิบัติ มันก็เป็นกระบวนการเรียกความตื่นตัว ความจดจ่อ และความพร้อมกลับมา

สองคำอธิบายนี้ไม่จำเป็นต้องฆ่ากัน จะมองอย่างไหนก็ได้ ตราบใดที่เรารู้ว่าเรากำลังพูดอยู่ในกรอบไหน


อย่าเอา “ปลุกธาตุ” ไปแทนคำอธิบายเรื่องสุขภาพทุกอย่าง
ตรงนี้ผมอยากเพิ่มจากสิ่งที่เคยเขียนไว้แต่เดิม

บางครั้งตื่นนอนมาแล้วรู้สึกง่วง อ่อนแรง สมองไม่ตื่น หรือไม่อยากทำอะไร

คนโบราณอาจอธิบายด้วยภาษาว่า ธาตุยังไม่ตื่น

แต่ในชีวิตจริง อาการเหนื่อย อ่อนเพลีย หรือหมดเรี่ยวแรงมีสาเหตุได้สารพัด

นอนไม่พอ พักผ่อนไม่เพียงพอ ความเครียด อาหาร สภาพร่างกาย

หรือปัญหาสุขภาพอื่น ๆ ดังนั้นคำอธิบายเรื่องธาตุควรใช้ในฐานะ ภาษาของระบบวิชา

ไม่ใช่เอาไปแทนคำอธิบายทางสุขภาพทั้งหมด เรื่องไหนควรหาหมอ ก็ไปหาหมอ

เรื่องไหนเป็นเรื่องของวิชา ก็ค่อยกลับมาคุยกันในเรื่องของวิชา แยกให้ออกแล้วมันจะไม่วุ่นวาย


คาถาปลุกประจำสำนัก
ในสายที่ผมเรียนและใช้ มีคาถาปลุกประจำสำนักว่า

“อิธะคะมะ นะมะพะทะ สุปุชาติ”

ในการปฏิบัติของผม มักใช้คู่กับการลูบหรือสัมผัสร่างกาย เพื่อให้เกิดความรู้สึกตื่นตัวและพร้อมก่อนทำกิจอื่น

ใครสนใจจะทดลอง ก็ทดลองในฐานะ การบริกรรมและการเตรียมตัวก่อนปฏิบัติ

สังเกตตัวเองดูว่า เมื่อทำแล้วสมาธิ ความรู้สึก หรือความพร้อมเปลี่ยนแปลงอย่างไร

ไม่จำเป็นต้องเชื่อผมก่อน

เพราะเรื่องบางอย่าง อ่านสิบรอบก็ไม่เท่ากับลองสังเกตตัวเองสักครั้ง

และถ้าทดลองแล้วไม่รู้สึกอะไร ก็ไม่จำเป็นต้องฝืนบอกตัวเองว่าต้องรู้สึก

การศึกษาวิชาไม่ควรเริ่มจากการหลอกตัวเอง


วิชาธาตุไม่ได้มีเพียงการ “หนุนธาตุ”
สิ่งหนึ่งที่ทำให้คนเข้าใจวิชาธาตุแคบเกินไป คือคิดว่ามันมีไว้ดูว่าใครเป็นคนธาตุอะไร แล้วควรเพิ่มธาตุอะไร

ความจริงในตำราอาคม การใช้ธาตุมีอุปเท่ห์พลิกแพลงกว่านั้นมาก

ทั้งการอธิบายสภาวะ

การประกอบคาถา

การกำหนดความหมายของคำ

การพิจารณาวัตถุ

การเตรียมผู้ปฏิบัติ

และการเชื่อมโยงระหว่างธาตุภายในกับสิ่งภายนอก

ตัวผมเองก็ไม่ได้คิดว่ารู้หมด ยิ่งเรียนกลับยิ่งพบว่า สิ่งที่ดูง่ายอย่าง นะ มะ พะ ทะ นี่แหละมีรายละเอียดให้ศึกษาต่อได้อีกมาก

นี่คือธรรมชาติอย่างหนึ่งของวิชาเก่า ของที่ครูให้เรียนก่อน มักดูง่าย เพราะคนเรียนยังไม่รู้ว่ามันยากตรงไหน

พอเรียนไปนาน ๆ จึงค่อยย้อนกลับมารู้ว่า ของพื้นฐานนี่แหละที่เรียนไม่มีวันหมด


คนเล่นของ กับผู้บริโภควัตถุมงค ท้ายที่สุดแล้ว เรื่องวิชาธาตุทำให้ผมนึกถึงความแตกต่างอย่างหนึ่งที่พูดอยู่บ่อย ๆ

คือความแตกต่างระหว่าง

“คนเล่นของ” กับ “ผู้บริโภควัตถุมงคล”

สองคนนี้อาจซื้อของชิ้นเดียวกัน ถือพระองค์เดียวกัน พกตะกรุดดอกเดียวกัน

แต่ความสัมพันธ์กับสิ่งที่ถืออยู่แตกต่างกันโดยสิ้นเชิง

ผู้บริโภคถามว่า ของชิ้นนี้ช่วยอะไรผมได้บ้าง?
คนเล่นของถามเพิ่มอีกข้อว่า แล้วผมต้องทำอะไรกับของชิ้นนี้บ้าง?

เขาศึกษา

เขารู้วิธีใช้

รู้ข้อห้าม

รู้วิธีรักษา

รู้ว่าครูตั้งใจให้ของชิ้นนี้ทำหน้าที่อย่างไร

และที่สำคัญ เขามีส่วนร่วมกับวิชา ไม่ได้ซื้อของกลับบ้านแล้ววางไว้ จากนั้นรอให้จักรวาลทำงานแทนตัวเองทั้งหมด

เพราะวัตถุมงคลในมุมของคนเล่นของ ไม่ใช่สินค้าที่ซื้อแล้วจบ มันคือ เครื่องมือของวิชา

เครื่องมือจะดีเพียงใด หากคนใช้ไม่รู้จักมัน ก็ใช้ประโยชน์ได้ไม่เต็มที่ เหมือนซื้อกล้องราคาแสนแล้วเปิดแต่โหมด Auto

ภาพอาจออกมาได้ แต่เราไม่มีวันรู้ว่ากล้องที่อยู่ในมือนั้นทำอะไรได้อีกบ้าง


ของง่ายที่คนมักมองข้า คนเรียนวิชาอาคมหลายคนอยากได้ “วิชาสูง”

อยากได้ของแรง

อยากได้ของลับ

อยากได้สิ่งที่คนอื่นไม่มี

แต่บางทีสิ่งที่ทำให้วิชาเราไม่เดินหน้า ไม่ใช่เพราะไม่มีคาถาดีพอ

แต่อาจเป็นเพราะของพื้นฐานที่ครูให้ไว้ตั้งแต่วันแรก เรายังไม่เคยกลับไปทำความเข้าใจมันจริง ๆ

นะ มะ พะ ทะ

มีเพียงสี่คำ

ง่ายจนคนมองข้าม

แต่ถ้าธาตุคือภาษาที่คนโบราณใช้แบ่งคุณสมบัติของโลก ร่างกาย และการเปลี่ยนแปลง

สี่คำนี้ก็อาจไม่ได้เล็กอย่างที่หน้าตาของมันทำให้เราเข้าใจ

ใครเชื่อก็ศึกษา

ใครไม่เชื่อก็ศึกษาได้เหมือนกัน

เพราะการศึกษาสิ่งหนึ่ง ไม่ได้บังคับให้เราต้องเชื่อสิ่งนั้นเสียก่อน

ส่วนใครเห็นว่าเป็นเรื่องเพ้อเจ้อ ไร้สาระ ก็เชิญมองข้ามไป

ผมไม่มีหน้าที่ไปบังคับให้ใครเชื่อ หน้าที่ของคนเรียนวิชา คือเรียนของตัวเองให้เข้าใจ

และหากจะเล่นวัตถุเครื่องรางให้เกิดความหมายมากกว่าการซื้อของมาเก็บไว้

ก็ต้องเริ่มเปลี่ยนตัวเองจาก “ผู้บริโภค” ให้เป็น “คนเล่นของ” เสียก่อน

เช่นนี้แล...