หัวหมู ไหว้ทำไม?

หัวหมูในพิธีกรรม: ความคร่ำครึของคนโบราณ หรือปริศนาธรรมเพื่อบูชาพระพุทธเจ้า?
หลายคนไม่รู้ว่า... “หัวหมู” ที่ตั้งเรียงรายกันอยู่ในพิธีบวงสรวง พิธีไหว้ครู หรือพิธีกรรมทางไสยเวทย์ทั้งหลาย แท้จริงแล้วไม่ได้ตั้งไว้เพื่อปรนเปรอเทพเจ้าหรือภูตผีตนใด หากแต่มีรากคติไว้เพื่อ “ไหว้พระพุทธเจ้า”
เอาล่ะ... พออ่านมาถึงบรรทัดนี้ ผมขอเว้นเวลาให้สายเคร่ง หรือพวกพุทโธเลี่ยน ก่นด่า สาปแช่งผมสัก 3 นาที เชิญได้เต็มที่เลยครับ ใครจะโต้แย้งว่าพระศาสดาไม่เคยสั่งให้บูชาพระองค์ด้วยหัวหมู ท่านไม่ได้ส่งเสริมการพรากชีวิตสัตว์ เอาเป็นว่าเชิญระบายกันให้พอใจก่อน เมื่อด่าจบแล้วจะปิดหน้านี้ไป หรือจะยอมเปิดใจอ่านต่อให้จบ ก็สุดแท้แต่สติปัญญาและวาสนาของแต่ละท่านครับ เรื่องนี้คงบังคับกันไม่ได้ และไม่ใช่หน้าที่ของผมด้วย
ความย้อนแย้งบนโต๊ะเครื่องเซ่น กับคำว่า “คร่ำครึ”
หากลองสังเกตดูให้ดี เรื่องของหัวหมูในพิธีกรรมไทยเป็นสิ่งที่คนจำนวนมากทำตามกันมาเป็นทอดๆ โดยไม่เคยตั้งคำถามด้วยซ้ำว่า ทำไมต้องเป็นหัวหมู? ทำไมไม่เป็นหัววัว หัวแพะ หรือเนื้อสัตว์ชนิดอื่น?
ในขณะเดียวกัน คนยุคใหม่จำนวนไม่น้อยก็มองภาพเหล่านี้ด้วยสายตาดูแคลน ตำหนิว่าเป็นเรื่องไม่สมควร เป็นการฆ่าสัตว์ตัดชีวิต และเป็นความคร่ำครึล้าหลังของคนโบราณ...
ทว่า ความน่าขันมันอยู่ตรงนี้ครับ คนที่ออกมาชี้นิ้วตำหนิเรื่องความโหดร้ายของการไหว้หัวหมู ส่วนใหญ่มึงก็ยังกินหมู กินไก่ กินเนื้อสัตว์กันอยู่ทุกมื้อไม่ใช่เหรอครับ? ชีวิตสัตว์ที่ตายไปเพื่อขึ้นโต๊ะอาหารในร้านหมูกระทะหรือร้านอาหารหรู กับชีวิตสัตว์ที่อยู่บนโต๊ะพิธีกรรม มันต่างกันตรงไหนในเชิงศีลธรรม?
(ส่วนท่านใดที่ถือศีลกินมังสวิรัติหรืองดเว้นเนื้อสัตว์ด้วยความเมตตาจริงๆ อันนี้ผมขอชื่นชมและอนุโมทนาในกุศลจิตของท่านจากใจจริงครับ ที่ท่านไม่ได้เป็นพวกปากว่าตาขยิบ มือถือสาก ปากถือศีล)
แต่สำหรับคนที่ยังบริโภคเนื้อสัตว์เป็นปกติ การจะรีบตัดสินว่าพิธีกรรมของคนโบราณเป็นเรื่องงมงายเพียงเพราะมองเห็นแค่เปลือกนอก อาจทำให้เราพลาดความหมายอันลึกซึ้งที่ซ่อนอยู่ข้างในไปอย่างน่าเสียดาย
รื้อความเข้าใจผิด: หาใช่การบูชายัญ หากแต่คือ “รหัสนัย”
ภาพจำของคนทั่วไปเมื่อเห็นหัวหมูวางคู่กับเครื่องเซ่นไหว้ มักจะเหมารวมไปทันทีว่านี่คือการ “บูชายัญ” หรือการเอาของกินมาติดสินบนเทพเทวา ผีสาง นางไม้ เพื่อให้ท่านพอใจแล้วประทานพรให้
แต่หากมองทะลุเปลือกพิธีกรรมเข้าไปในโลกของไสยเวทย์และอาคมโบราณ การตั้งหัวหมูหาได้เป็นการบูชายัญหรือการเซ่นสรวงเทพเทวาใดๆ หากแต่โบราณจารย์ท่านผูก “คติธรรม” และ “ปริศนาธรรม” ซ่อนเอาไว้ข้างในอย่างแยบคาย
ที่สำคัญ ปริศนาธรรมข้อนี้ไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อคนสายไสยเวทย์ คนเรียนอาคม หรือคนทำพิธีไหว้ครูแขนงใดแขนงหนึ่งเพียงเท่านั้น แต่หากพิจารณาแก่นแท้ของมันแล้ว มันคือคติเตือนใจสำหรับพุทธศาสนิกชนทุกคนเลยทีเดียว
ย้อนรอยพุทธประวัติ: จาก “สุกรมัททวะ” สู่คติครูบาอาจารย์
เพื่อให้เข้าใจที่มาที่ไป เราต้องย้อนกลับไปในช่วงวาระสุดท้าย ก่อนการเสด็จดับขันธปรินิพพานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ในครั้งนั้น พระกระยาหารมื้อสุดท้ายที่ นายจุนทะ (นายจุนทกัมมารบุตร) นำมาถวายแด่พระพุทธองค์ มีชื่อเรียกในพระไตรปิฎกว่า “สุกรมัททวะ” ซึ่งหากแปลตามรูปศัพท์ตรงตัว หมายถึง “เนื้อสุกรอ่อน”
ตรงจุดนี้ผมขอออกตัวไว้ก่อนนะครับว่า ในทางวิชาการและพุทธศาสนาเองก็ยังมีหลายคติ หลายทฤษฎี และยังไม่มีข้อสรุปฟันธงร้อยเปอร์เซ็นต์ว่าสุกรมัททวะนั้นคืออาหารชนิดใดกันแน่ บ้างก็ว่าเป็นเห็ดชนิดหนึ่งที่หมูชอบกิน บ้างก็ว่าเป็นอาหารปรุงพิเศษ และบ้างก็ว่าเป็นเนื้อหมูจริงๆ แต่ในสายคติของครูบาอาจารย์ทางไสยศาสตร์บางส่วน ท่านยึดถือสืบต่อกันมาว่า ชิ้นส่วนที่เป็นเครื่องหมายแทนสุกรมัททวะนั้นก็คือ “หัวหมู” ครับ
(อันนี้ผมไม่ได้ฟันธง และไม่ได้บังคับให้ใครต้องเชื่อตามนะครับ เป็นเพียงการนำคติความเชื่อในสายวิชาของครูบาอาจารย์มาเล่าสู่กันฟัง เพื่อเชื่อมโยงให้เห็นตรรกะว่า ทำไมคนทางไสยศาสตร์และพิธีไหว้ครูจึงยกให้หัวหมูเป็นของสำคัญอันดับต้นๆ ในการบูชาองค์พระศาสดา)
เหตุผลก็เพราะครูบาอาจารย์ท่านถือว่า สิ่งนี้คือสัญลักษณ์แทน “ปัจฉิมบิณฑบาต” หรือบิณฑบาตมื้อสุดท้ายในพระชนม์ชีพของพระพุทธเจ้า การตั้งหัวหมูไว้ในพิธีจึงเปรียบเสมือนการตั้งเครื่องหมายเพื่อระลึกถึง ปัจฉิมโอวาท—คำสอนสุดท้ายก่อนเสด็จดับขันธปรินิพพานของพระองค์ ที่ตรัสเตือนสติเวไนยสัตว์ทั้งปวงไว้ว่า
“จงยังความไม่ประมาทให้ถึงพร้อมเถิด”
ทำไมคนเรียนวิชาจึง “ห้ามกินหัวหมู” อย่างเด็ดขาด?
หากใครเคยคลุกคลีกับคนถือวิชา คนเรียนอาคม หรือศิษย์มีครูสายโบราณ คงเคยได้ยินข้อห้ามเหล็กข้อหนึ่งที่ถือกันอย่างเคร่งครัด นั่นคือ “ห้ามกินหัวหมูเด็ดขาด” (หรือบางสายถึงขั้นห้ามกินเนื้อหมูบางส่วนเลยก็มี)
คนภายนอกที่ไม่รู้ตื้นลึกหนาบาง มักจะมองว่านี่เป็นเพียงข้อห้ามแปลกๆ เพื่อสร้างความขลังหรือกลัวของเสื่อม แต่ความจริงแล้ว ข้อห้ามนี้มีรากฐานมาจากความเคารพในพระพุทธดำรัสโดยตรงครับ

ย้อนกลับไปในพุทธประวัติ หลังจากที่พระพุทธองค์ทรงฉันสุกรมัททวะที่นายจุนทะนำมาถวายแล้ว พระองค์ทรงมีพระพุทธดำรัสสั่งไว้ว่า ให้นำสุกรมัททวะส่วนที่เหลือนั้นไป ฝังดินเสีย ด้วยเหตุว่าเป็นของที่ย่อยยาก อย่าว่าแต่มนุษย์ธรรมดาเลย แม้แต่เทพเทวา พรหม หรือสิ่งมีชีวิตอื่นใดในโลกธาตุนี้ ก็มิอาจย่อยและไม่ควรบริโภค มีเพียงพระตถาคตเจ้าพระองค์เดียวเท่านั้นที่ทรงฉันสิ่งนี้ได้
เมื่อเข้าใจจุดนี้ เราจะเห็นได้ทันทีว่า การที่คนทางไสยศาสตร์ถือมั่นไม่ยอมแตะต้องหรือกินหัวหมู หาใช่ความงมงายไร้เหตุผล หากแต่คือ การถือมั่นและเคารพในคำสั่งเสียสุดท้ายขององค์พระศาสดา อย่างไม่บิดพลิ้ว มันคือวินัยทางจิตวิญญาณที่คอยย้ำเตือนผู้เรียนวิชาอยู่เสมอว่า ต่อให้เรามีวิชาอาคมหรือบารมีครูมากเพียงใด สิ่งที่อยู่เหนือหัวและต้องนอบน้อมที่สุด ก็ยังคงเป็นพระธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้า
บทสรุป: เครื่องเตือนสติแก่ทั้งมนุษย์และทวยเทพ
ดังนั้น ประโยคที่ผมจั่วหัวไว้ตั้งแต่ต้นว่า “หัวหมูคือการบูชาพระพุทธเจ้า” จึงไม่ได้กล่าวผิดหรือบิดเบือนไปจากคติครูบาอาจารย์แต่อย่างใดครับ
เพียงแต่เราต้องเข้าใจให้ตรงกันว่า การตั้งหัวหมูในพิธีกรรมนั้น ไม่ได้ตั้งเพื่อให้พระพุทธองค์ทรงลงมารับหรือเสวย หากแต่ตั้งไว้เพื่อเป็น “สัญลักษณ์” และ “คำประกาศ” ที่ส่งตรงไปถึงทั้งมนุษย์ เทพยดา ครูบาอาจารย์ และสิ่งศักดิ์สิทธิ์ผู้มาร่วมพิธีทั้งหลายว่า...
ขอทุกท่านจงระลึกถึงคำสอนสุดท้ายของพระองค์ อย่าได้ตั้งตนอยู่ในความประมาท
และเหนือสิ่งอื่นใด มันคือการประกาศสัจจะต่อหน้าปริมณฑลพิธีว่า ไม่ว่าเราจะทำพิธีกรรมใด หรือเชิญทวยเทพองค์ใดมาเป็นสักขีพยาน แต่สุดท้ายแล้ว เราจะยังคงยึดถือองค์พระศาสดาเป็นที่พึ่ง ที่ระลึกอันสูงสุด...
สรณะอื่นใดของเรานั้น ไม่มี


